Admirał Alfred Thayler Mahan
    Historia27 · postacie historyczne4 · geopolityka27
2008-01-05

Alfred Mahan, zwany „Clausewitzem wojny morskiej”, stworzył fundamenty, na których opierały się założenia strategiczne największych flot światowych od końca XIX wieku aż po dzień dzisiejszy. Mimo iż nie odznaczył się on niczym szczególnym w czasie wojny, to właśnie jego teorie wpłynęły na politykę Stanów Zjednoczonych, które porzuciły politykę izolacjonizmu i strategii obronnej na rzecz polityki imperialistycznej.


Mahan, „Clausewitz wojny morskiej”



Żylasty pedant

Mahan urodził się 27 września 1840 roku w West Point w stanie Nowy Jork. Jego ojciec- Denis Hart Mahan był wykładowcą w tamtejszej Akademii Wojskowej. Jak przystało na syna żołnierza Alfred poszedł w ślady ojca, wybrał jednak inną gałąź sił zbrojnych- marynarkę. W 1859 roku ukończył Akademię Marynarki z drugim wynikiem na roku, następnie służył w eskadrze brazylijskiej i w roku 1861 awansowano go na porucznika. W czasie Wojny Secesyjnej, jako oficer marynarki Unii, brał udział w bitwie w cieśninie Port Royal a potem w blokadzie wybrzeży Konfederacji. Jednak ani przez te pięć lat, ani przez 20 następnych nie odznaczył się niczym specjalnym, awansując po drodze do rangi kapitana. Zainteresowania Mahana skupiały się głównie na potędze morskiej jako takiej a nie na samych okrętach. Sam nie lubił nawet służyć na morzu i nie wyglądał na „wilka morskiego”.

Admirał Mahan

Był wysoki jak na tamte czasy (ponad 180 cm), „chudy, żylasty i wyprostowany, miał długą wąską twarz z blisko osadzonymi bladoniebieskimi oczami, nos długi i prosty jak nóż, oraz wąsy rudoblond, łączące się za starannie przystrzyżoną brodą na niepokaźnym podbródku. Cała siła jego twarzy skupiała się w górnej części, w oczach, w sklepionej czaszce i znamionujących inteligencję wypukłościach nad brwiami”. Był wyjątkowo skromny i opanowany, chociaż potrafił czasem „ryknąć swym marynarskim głosem” jak twierdziła jego żona. Nie miał dużego poczucia humoru, był moralistą i wręcz pedantycznie podchodził do spraw uczciwości. Nie pozwalał np. używać swoim dzieciom ołówków należących do Szkoły Wojskowej, której był wykładowcą. Nie miał wielu przyjaciół i prowadził skromne życie towarzyskie. Za granicę wyjechał tylko raz i to w celach służbowych.

US Navy a koniec Wojny Secesyjnej

Sytuacja marynarki USA po Wojnie Secesyjnej nie była najciekawsza. W wyniku demobilizacji i zmniejszającego się zainteresowania składała się ona w grudniu 1876 roku z około 200 okrętów (ok. 200 tys. ton wyporności) posiadających łącznie 1300 dział. Z upływem czasu następowała dalsza degeneracja. Jej przyczyn należy upatrywać w amerykańskiej polityce izolacjonizmu, wg której Stany Zjednoczone utrzymywały swoją pozycję państwa dominującego w obu Amerykach lecz nie mieszały się w sprawy innych kontynentów. Uwaga i zaangażowanie militarne szły w kierunku ekspansji na zachód kontynentu i walk z Indianami.

Powszechna była opinia, iż brak odpowiednio dużych baz z węglem u wybrzeży Ameryki uniemożliwia jakiekolwiek wrogie działania ze strony państw europejskich. Uważano, a stanowisko to popierało wielu oficerów marynarki, że w tej sytuacji do obrony wystarczą monitory (dla obrony portów) i zwalczające wrogą żeglugę fregaty. Założenia te, jakkolwiek skromne były i tak zaniedbywane, szczególnie w latach 80- tych XIX wieku.

Mahan i jego teorie

Pierwszym światełkiem nadziei dla US Navy była działalność świeżo utworzonej uczelni: Naval War College w Newport na Rhode Island a dokładnie jej komendanta, kontradm. Stephena B. Luce’a. To właśnie on wprowadził studia nad operacjami wojskowymi tak na lądzie jak i na morzu, głosił też konieczność stosowania nauk płynących z historii. Mahan był zwolennikiem teorii Luce’a i został przez niego szybko zatrudniony jako wykładowca historii marynarki i strategii.

Nowy „nabytek” uczelni okazał się bardzo cenny. Wkrótce Kolegium stało się ośrodkiem intelektualnym, w którym prowadzono poważne studia nad historycznymi i teoretycznymi aspektami działań w wojnie na morzu. Mahan prowadził badania nad przyczynami powstania wielkich potęg morskich, szczególnie zaś Imperium Brytyjskiego. Wg niego przyczynami tymi były: położenie geograficzne, liczba ludności i psychiczne właściwości narodu angielskiego, dążność do ekspansji i właściwy rząd.

Analogiczne cechy znajdował w sytuacji USA. Stworzył podstawy geopolityki USA. Brak silnych lądowych sąsiadów na północy i południu oraz oparcie granic na oceanach na wschodzie i zachodzie sprawiały iż kraj ten był ze strategicznego punktu widzenia wyspą. Przekopanie kanału w Panamie umożliwiłoby zaś szybkie przerzucanie flot i materiałów z Pacyfiku na Atlantyk, kanał umożliwiłby też opanowanie żeglugi handlowej pomiędzy tymi akwenami. Duża, szybko wzrastająca liczba ludności pozwalała na ekspansję gospodarczą i terytorialną. Rola marynarki wojennej powinna polegać przede wszystkim na ochronie własnej żeglugi i na działaniach ofensywnych, mających na celu zniszczenie floty i / lub baz nieprzyjaciela.

O potędze floty danego państwa ma decydować siła jej głównego zespołu, składającego się z ciężkich okrętów (chodziło tu o okręty liniowe, po 1945 roku ich miejsce zajęły lotniskowce). Zespół ten miał zdobyć panowanie na morzu poprzez stoczenie walnej bitwy morskiej a następnie wszystkie siły miały przystąpić do blokady morskiej, powalając z czasem na kolana każdego wroga. Ofensywnie działająca flota wymaga zaś baz zaopatrzeniowych, rozsianych na całym świecie, aby mogła ona wszędzie dotrzeć i zrealizować swoje zadania. Bazy takie powinny zostać założone na terenach kolonii i posiadłości amerykańskich, co zwiększałoby ich bezpieczeństwo i niezależność od polityki innych krajów. Mahan wskazywał też na miejsca, w których mogłyby powstać takie bazy: Hawaje, Kubę i Filipiny.

Wobec wielkiej popularności swoich wykładów, Mahan zdecydował się na opublikowanie ich drukiem. W 1890 roku ukazała się jego pierwsza książka The Influence of Sea Power Upon History, 1600- 1783 , która zapewniła mu popularność także za granicą. W 1892 roku ukazała się część druga jego rozważań The Influence of Sea Power Upon French Revolution and Empire, opublikował też wiele artykułów, podkreślających potrzebę posiadania Przesmyku Panamskiego i baz na Kubie i Hawajach.

W 1892 roku Mahan na krótko znowu został wcielony do służby na morzu, jednak dzięki swoim kontaktom uzyskał możliwość kontynuowania swych prac w Kolegium, gdzie pełnił w latach 1892-93 funkcję rektora. Wkrótce odbył podróż jako dowódca USS „Chicago” podczas jego rejsu po Europie, gdzie spotkał się z licznymi dowodami uznania. W 1896 roku przeszedł w stan spoczynku, jednak w czasie wojny z Hiszpanią został ponownie powołany do służby w Ministerstwie Wojny Morskiej.

 USS Chicago jedyny okręt jakim dowodził Mahan

W 1899 roku brał udział w kończącej ten konflikt konferencji w Hadze. Kolejne lata poświęcił działalności naukowej, w 1902 został prezesem Amerykańskiego Stowarzyszenia Historycznego. Nadal pisał, koncentrując min. się na biografiach wybitnych admirałów takich jak Farraugut czy Nelson. Jego inne, bardziej znane prace to: The Interest of America in Sea Power, Present and Future (1897 r.), Sea Power in Its Relations to the War of 1812 (1905 r.), Naval Strategy (1911 r.).

Prace Mahana były dość trudne do przyswojenia dla przeciętnego czytelnika. Mimo że jego teorie można było często sprowadzić do prostych stwierdzeń, używał trudnego, fachowego języka. Część jego prac powstała na podstawie wykładów, nie mają więc one formy ciągłej narracji. Nie odebrało mu to jednak zwolenników. Mahan zmarł 1 grudnia 1914 roku w Qougue, w stanie Nowy Jork, w wieku 74 lat. W chwili śmierci miał stopień kontradmirała.

Wpływ Mahana na US Navy i inne floty wojenne

W roku 1886 flota Stanów Zjednoczonych znajdowała się na 20 miejscu w rankingu światowym i nie przedstawiała większej wartości. W tym samym roku Kongres uchwalił budowę dwóch pierwszych pancerników „Maine” i „Texas”, nie były to jednak jednostki udane. Dopiero w latach 90- tych, kiedy dała o sobie znać działalność wykładowcy z Naval War College podjęto działania na szerszą skalę. W latach dziewięćdziesiątych US Navy wzbogaciła się o 10 okrętów liniowych i 5 krążowników pancernych a przeciwko Hiszpanii w kwietniu 1898 roku mogła już wystawić 5 okrętów liniowych, 5 krążowników pancernych, 14 krążowników pancernopokładowych i szereg mniejszych jednostek.

Główny nacisk położono za radą Mahana na okręty liniowe, które projektowano nie wg wzorców europejskich ale wypracowując własne standardy (w czasie I wojny światowej pancerniki USA charakteryzowały się min. większym kalibrem dział i charakterystycznymi masztami). Dzięki realizowaniu jego założeń flota USA rozgromiła siły Hiszpanii w 2 starciach, po jednym na każdy teatr działań. Pod Cavite unicestwione zostały siły hiszpańskie strzegące jej posiadłości na Oceanie Spokojnym, pod Santiago po blokadzie została zlikwidowana eskadra mająca walczyć na Karaibach.

Postanowienia pokojowe także zgadzały się z pomysłami Mahana- USA zyskało miejsca pod postulowane bazy: Filipiny, Guam, Puerto Rico i protektorat Kubański. W następnych latach USA nadal stawiało na rozwój okrętów liniowych i stało się trzecią, a po I Wojnie Światowej drugą marynarką na świecie.

Olbrzymim zainteresowaniem cieszyły się teorie Mahana w krajach europejskich i w Japonii. Wilhelm II rozkazał np. aby w mesie oficerskiej każdego okrętu wojennego znajdowała się jego książka! W Anglii uniwersytety w Oxford i w Cambridge uhonorowały go tytułem doktora honoris causa. Mahan znalazł też kontynuatorów swego dzieła w postaci Anglików: Enno Colomba i Juliana Corbetta.

Aby zilustrować jak wielką wagę zaczęli przywiązywać ówcześni panujący do rozwoju floty wystarczy przytoczyć kilka liczb: W latach 80- tych XIX wieku główne potęgi światowe wybudowały 39 okrętów liniowych i 21 krążowników pancernych, w latach 90- tych: 95 okrętów liniowych i 88 krążowników pancernych. Szczególnie dynamiczny wzrost budowy nastąpił w Niemczech, Rosji, USA, Wielkiej Brytanii i zaczynającej od zera Japonii. Dzisiaj, kiedy nie używa się już okrętów liniowych i nie trzyma całej floty w jednym miejscu, gdyż zagrażają jej nowe, nieznane Mahanowi środki zniszczenia, nadal jest on jednym z najlepiej znanych i najczęściej czytanych doktrynerów wojny morskiej. Wiele z jego pomysłów stosuje się do dziś we wszystkich liczących się marynarkach wojennych na świecie.

zdjecia: answer.com
Komentarzy: 2

gjw
26 marca 2008 (21:32)
Anglosaska wola mocy
Fascynująca rzecz, ten imperializm brytyjski i amerykański, z nieodpartym pragnieniem panowania na morzu na czele. Kilkakroć okazała się dla świata ocaleniem, ale w pewnych warunkach może się stać źródłem zguby.

Olaf
7 kwietnia 2008 (13:39)
Morze = droga!
Wydaje mi się, że Anglosasi jako pierwsi (no, może po Wikingach) zrozumieli podstawową prawdę: morze = droga! Dla większości innych nacji morze = przeszkoda, a to jest ogromny błąd.
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
Raporty
zobacz również
Ostatnia ofiara wojny Jom Kippur

W czerwcu 2007 r. arabskie media obiegła wiadomość o śmiertelnym wypadku pewnego egipskiego biznesmena. Aszraf Marwan, bo o nim mowa, w niewyjaśnionych okolicznościach wypadł z tarasu swojego...
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".