Gdańska Wyspa - rewitalizacja w intelektualnym procesie

Jesienią minie pięć lat rezydencji niezależnego Instytutu Sztuki Wyspa w znajdującym się na gdańskich terenach postoczniowych budynku dawnej Zasadniczej Szkoły Budowy Okrętów. Twórcy instytucji Aneta Szyłak i Grzegorz Klaman w miarę upływu czasu rewidują swoje poglądy na temat jej architektonicznego wizerunku. Coraz bardziej skupieni na kontekście miejsca, doceniają oddaną im we władanie przestrzeń, odmawiając uzurpowania sobie prawa do władzy.

Ceglany budynek szkoły powstał w 1940 roku. Do dziś przetrwała jego połowa. Usytuowana w bliskości stoczniowego muru, obrośnięta wysoką trawą, spokojna, klasyczna bryła otoczona jest stoczniowymi instalacjami. Zmatowiałym blaskiem świecą pęki rur, przeciągnięte nad sąsiadującą z Wyspą ulicą, która kiedyś ma być główną arterią Młodego Miasta. Z drugiej strony muru prężą się, jakby na baczność stojące, wysokie gdańskie kamienice.

W 2004 roku, kiedy zajmowali budynek, kuratorzy i twórcy idei Instytutu ze swoich oczekiwań względem instytucji sztuki uczynili temat wystawy. Ich oczekiwania były wynikiem wcześniejszych doświadczeń. Aneta Szyłak prowadziła miejskie Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia w Gdańsku, została odsunięta ze stanowiska dyrektorki ze względu na rodzaj pokazywanych w galerii wystaw, które nie spodobały się samorządowcom. Grzegorz Klaman – twórca kultowej „Wyspy”, galerii początkującej pod gołym niebem pośród ruin Wyspy Spichrzów, po tym, jak władze gdańskiej Akademii Sztuk Pięknych wymówiły mu umowę najmu lokalu na Chlebnickiej, w którym pokazał „Pasję” Doroty Nieznalskiej, po latach znalazł się znowu bez swojego miejsca. Szyłak i Klaman - bezkompromisowi zwolennicy niezależności sztuki - wykorzystali okazję, właściciel terenów postoczniowych, kierując się popularną w całej Europie strategią marketingową, zapraszał artystów do „oswajania” poprzemysłowych obszarów, które w przyszłości miały stać się częścią komercyjnego projektu Młodego Miasta.

Pierwsza wystawa w IS Wyspa „BHP” (Zdrowie & Bezpieczeństwo) miała odzwierciedlać krytykę zależności i kontroli, sprawowanej nad instytucjami sztuki przez polityczne elity. Jej drugim, nie mniej ważnym aspektem była kwestia wzajemnych relacji sztuki i architektury. Kuratorzy obserwowali to, co działo się na świecie z galeriami i muzeami. Z jednej strony „white cube” odcinał sztukę od lokalnego kontekstu, ukrywając w swoim z pozoru neutralnym opakowaniu mechanizmy kontroli. Z drugiej - wciąż żywy „efekt Bilbao” sprawiał, że spektakularna, dominująca, oryginalna, a co za tym idzie osobna i przytłaczająca, architektura zostawiała sztuce niewielką przestrzeń ekspresji, o porozumieniu nie było mowy. Otwarci na to, z czym spotkali się w stoczni, na wielowarstwowy kontekst (także architektoniczny) miejsca, ukształtowanego jak miasto w mieście, postanowili odnieść się do budynku dawnej szkoły z szacunkiem i ze zrozumieniem. Mając zaufanie do biorących udział w wystawie artystów, razem z nimi dokonywali niewielkich zmian, artystycznych interwencji w jego wnętrzu. Powstały wtedy prace, na stałe wpisujące się w przestrzeń Wyspy: tekstylne aranżacje „Personel 4” Maureen Connor, instalacja, będąca jednocześnie biurem Anety Szyłak, wyrąbana w ścianie ludzka postać Oscara Dawickiego, czy niezwykły mural Ellen Harvey „Derenovation” - artystka znalazła na ścianie szkoły w jednej z sal ledwo czytelny niemiecki napis, odrestaurowała resztki liter i oryginalny kolor ściany, domalowała obrazy z widokami wnętrza dawnej szkoły jeszcze przed wstępnym remontem.

Jedną z prac, prezentowanych podczas wystawy „BHP”, był dyplomowy projekt dla Wyspy młodych gdańskich architektów Roberta Brodzińskiego i Andrzeja Niegrzybowskiego. „Maszyna medialna” była ich interpretacją rewitalizacji i adaptacji budynku dawnej szkoły do nowych warunków funkcjonowania w Młodym Mieście. W stosunku do dzisiejszych niecałych 3 tys. m powierzchni użytkowej projekt zakładał jej powiększenie do 4 tys. Budynek miał być wyższy - bazą dla nowej formy, opartej na estetycznych założeniach rosyjskiej konstruktywistycznej awangardy, była stara, ceglana struktura.

Po kilku latach korzystania z budynku, a raczej odkrywania jego tajemnic, wsłuchiwania się w jego głos i w głosy ludzi, artystów, architektów, dizajnerów, kuratorów, którzy zmagają się z wciąż na nowo odkrywaną autentycznością tego miejsca, Aneta Szyłak i Grzegorz Klaman nadal mówią o lokalnym kontekście i rezygnacji z nadmiaru. Dziś brzmi to mniej rewolucyjnie, niemal jak norma. Niewielkie gesty, jakimi dotykają budynek, myśląc o jego przebudowie, są spowodowane z jednej strony praktyką, codziennymi ograniczeniami, jakimi żyje niezależna finansowo organizacja, zajmująca się promocją sztuki, ale też przekonaniem, że tworzenie instytucji na każdym z pól jest procesem otwartym. Mieszcząca takie postulaty architektura musi być tego otwarcia i elastyczności symbolem.

Rewitalizacja to dosłownie – przywrócenie do życia, ożywienie zdegradowanych obszarów miast, znalezienie dla nich nowego zastosowania. Jak podają encyklopedie, rewitalizacja jest zespołem działań z zakresu budownictwa, planowania przestrzennego, ekonomii i polityki społecznej, których celem jest doprowadzenie do poprawy funkcjonalności, estetyki, wygody użytkowania i jakości życia w rewitalizowanym zespole. Gdy zechcemy poszerzyć ów zakres o myślenie o nowych związkach, nowych praktykach i jakościach, łączących osobne do tej pory dziedziny kultury, nauki, życia, gotowe rewitalizacyjne recepty przestaną być sensowne i atrakcyjne. Czy wynikiem rewitalizacji budynku Wyspy musi być gotowy projekt architektoniczny? Czy wynikiem rewitalizacji budynku Wyspy może być opowieść o charakterze tego miejsca, którą ktoś z wysiłkiem, inwencją, z czasem z niego odczytał? Czy wynikiem rewitalizacji budynku Wyspy może być jej odmowa? Albo poparta badaniami odpowiedź na pytanie, co składa się na jego autentyczność i aurę? To rodzaj rewitalizacji, która być może jest alternatywą dla nieudanych jak dotąd rewitalizacyjnych prób w Polsce.

IS Wyspa

Agnieszka Szeffel

• Dramat o biustonoszach
• „Homework” Marcina Jarnuszkiewicza
• Fotoreportaż z XVIII Międzynarodowego Festiwalu „Sztuka Ulicy” w Warszawie
• Rewolucja Francuska po Polsku – zmiany w Teatrze Polskim
• Trzeba przyjść i potraktować to jako święto muzyki- wspólne urodziny Chopina

Poleć tekst:

dodaj do wykop.pl

blip

facebook

wyślij link

drukuj

rss komentarze

mapa

śledzik

oceń tekst 1 2 3 4 5 6

ocena użytkowników

średnia: 6

Komentarze użytkowników (0) Dodaj nowy komentarz

Polecane tematy

Czy powódź spowoduje boom inwestycyjny na...

Powódź w Polsce powoduje ogromne straty finansowe, których dzisiaj na dobrą sprawę nikt nie jest wstanie oszacować. Większość ekonomistów jest zdania, że szkody spowodowane...

Lewica dziś i jutro

Próba odpowiedzi na pytanie o to, czy mamy w Polsce lewicę była jedynie zasygnalizowaniem szerszego problemu dotyczącego tej strony sceny politycznej. Przyznać należy, że...

400 lat Matteo Ricciego cz2 - czyli jak jezuita...

24 maja to w Kościele Katolickim dzień modłów za chrześcijan w Chinach. Matteo Ricci, przybywszy do Chin, na początku zrobił błąd. Ujrzawszy mnichów buddyjskich, w ich skromnych...