Krótki przegląd najważniejszych Polskich nagród literackich
    nagrody literackie2 · kultura26 · nike4 · paszport polityki2
2010-01-27
Literatura, jako najstarsza gałąź kultury na świecie nieodłącznie jest bliska człowiekowi, niezależnie od tego czy mu się to podoba, czy nie. W dzisiejszych czasach być może nieco przygaszona przez wytwory kultury masowej, nadal jednak ma ogromne rzesze odbiorców. Co prawda czytelnictwo w naszym kraju nieco kuleje, a wartość artystyczna i ideowa zwykle nie zostaje zauważona w mass-mediach, to jednak literatura tzw. „wysoka” znajduje w dalszym ciągu ogromne ujście i rzesze odbiorców. I być może nie jest to rzesza, a nisza, ale nie spierajmy się o szczegóły. Faktem jest bowiem, że wszystko co istnieje, aby do kogokolwiek trafić potrzebuje reklamy czy też – rekomendacji. Produkty kultury masowej mają na tą rekomendację swoje sposoby, produkty kultury wysokiej – swoje. Takimi sposobami są właśnie wszelkiego rodzaju nagrody kulturalne i plebiscyty.

Jest sobie kapituła, jury, czy jakkolwiek inaczej nazwana grupa ludzi, znawców danego tematu, którzy podpowiadają, co jest dobre, z czym warto się zapoznać, a z czym nie. Literatura ma w naszym kraju całkiem pokaźną reprezentację wszelkiego rodzaju plebiscytów, czego nie każdy czytelnik jest świadomy. Czasami warto wiedzieć jednak, co oznacza szumnie wypisane na okładce „powieść nominowana do Nagrody Literackiej Gdynia”, albo lepiej - „laureat Śląskiego Wawrzynu Literackiego”, coby na przykład uniknąć niezręcznego faux pas. Pragnę zatem przedstawić krótką przebieżkę po największych i najważniejszych polskich nagrodach literackich. Miłośnikom dobrej literatury i „chcącym wiedzieć”.

Nagroda Fundacji im. Kościelskich

Zacznę od jednej z najstarszych nagród kulturalnych w ogóle, przyznawanych w Polsce. Nagroda Fundacji im. Kościelskich, zwana często krócej po prostu nagrodą Kościelskich. Nagroda ta przyznawana jest od 1962 roku przez szwajcarską fundację z siedzibą w Genewie. Ufundowana została nieco wcześniej w roku 1959 przez Monikę Kościelską – wdowę po wydawcy i poecie Władysławie Auguście Kościelskim – w wyniku pozostawionego przez nią testamentu.

Fundacja im. Kościelskich nagradza wyłącznie młodych polskich twórców (maksymalny dopuszczalny wiek to 40 lat): poetów, prozaików, eseistów i krytyków literackich. Laureatów wybiera jury powołane przez Radę Fundacji, w którego skład wchodzą członkowie rady oraz eksperci i znawcy polskiej literatury. Przyznawanie tej nagrody ma swoją długą tradycję, gdyż jest kontynuacją mecenatu nad sztuką czasów Władysława Kościelskiego i jego syna Władysława Augusta (czyli początki XX wieku).

Obecnie jest to chyba najbardziej prestiżowa nagroda w polskim środowisku literackim, mimo że zupełnie prawie nieobecna w świadomości społecznej. Wszystko za sprawą olbrzymich dla kultury polskiej zasług fundacji i rodu Kościelskich. Nagrodę przyznano już 120 razy, a wśród laureatów są takie wybitne nazwiska jak: Sławomir Mrożek (1962), Zbigniew Herbert (1963), Jerzy Harasymowicz (1971), Adam Michnik (1986), Przemysław Czapliński (1998), Jacek Dukaj (2008) i najświeższy zwycięzca w 2009 roku – Tadeusz Dąbrowski.

Nagroda Literacka Nike

Teraz z kolei również bardzo prestiżowa, a przy okazji najbardziej znana i szeroko obecna w świadomości społecznej nagroda. Nawet laik doskonale kojarzy Nagrodę Nike. Jest to nagroda przyznawana od 1997 roku przez kapitułę Fundacji Nagrody Nike. W skład jury wchodzą zawsze wybitni krytycy literaccy i znawcy polskiej literatury. Nagroda dotyczy przede wszystkim żyjących pisarzy i jest uznawana za szczytowe wyróżnienie w dziedzinie polskiej literatury.

Wybór laureata przebiega w 3 etapach: najpierw jury nominuje 20 pozycji, spośród których do drugiego etapu przechodzi 7 z nich. Zwycięzca wyłaniany jest na posiedzeniu kapituły w dniu wręczenia nagrody spośród 7 finalistów. Otrzymuje on statuetkę Nike wykonania Gustawa Zemły i nagrodę pieniężną 100 000 złotych. Do grona laureatów należą m.in. Wiesław Myśliwski (1997), Jerzy Pilch (2001), Wojciech Kuczok (2004), Andrzej Stasiuk (2005), Dorota Masłowska (2006), Olga Tokarczuk (2008) i laureat edycji 2009 Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki.

Paszport „Polityki”

Również nagroda wielce zasłużona i przede wszystkim ceniona w światku literackim. Przyznawana od 1993 roku, kiedy to redaktor naczelny „Polityki” Jerzy Baczyński powołał nagrodę do życia „z przekory do ogarniającej nas komercji i tandety”. Nagroda jest przyznawana corocznie i dotyczy nie tylko literatury. Paszporty przyznawane są w sześciu kategoriach: literatura, sztuki wizualne, film, muzyka poważna, muzyka popularna, teatr. Wyróżnieniu towarzyszy nagroda pieniężna w wysokości 10 000 złotych. Nagrodę przyznaje Kapituła Paszportu Polityki i nagradza głównie młodych, zdolnych twórców – już z dorobkiem, ale wciąż nieco niedocenionych, a obiecujących. Dotychczas wyróżnieni zostali m. in. (w kategorii literatura): Teodor Parnicki (1993), Olga Tokarczuk (1996), Andrzej Sapkowski (1997), Dorota Masłowska (2002), Michał Witkowski (2007), Sylwia Hutnik (2008) i laureat tegorocznej edycji Piotr Paziński



Tyle na początek – najbardziej znane i najbardziej prestiżowe nagrody literackie w Polsce. W następnej części tego artykułu omówimy bardzo ważną nagrodę poetycką – Silesiusa oraz zajmiemy się bardzo znanymi nagrodami, które nie zmieściły się tutaj – Angelusem, Nagrodą Bursztynowego Motyla i Nagrodą Literacką im. Władysława Stanisława Reymonta.
Komentarzy: 0
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
Raporty
zobacz również
„Białoruś dla początkujących” – Igor Sokołowski

„Co wiemy dziś na temat Białorusi?” - pyta polskiego czytelnika okładka książki. I odpowiada za niego, że niezbyt dużo.
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".