NIK: Nieprawidłowości przy budowie Orlików
    NIK7 · programy polityczne30 · sport12 · Tusk208
2011-02-13
Jedną z ciekawszych obietnic w expose premiera Donalda Tuska było ogłoszenie programu Orlik 2012. Jego celem było wybudowanie do 2012 roku boiska dla młodzieży w każdej gminie. Z dzisiejszego punktu widzenia można jednoznacznie stwierdzić, że program okazał się pomocny. Oficjalne dane wskazują, że do końca ubiegłego roku, powstało ponad 1500 Orlików, co przy łącznej liczbie 2479 gmin należy uznać za sukces. Jako, że program „Moje boisko – Orlik 2012” wkracza w końcową fazę realizacji, NIK postanowił skontrolować wykonanie tych inwestycji. Wnioski z jednej strony są budujące - nareszcie coś się w tej kwestii ruszyło , z drugiej natomiast, kontrolerzy ujawnili szereg nieprawidłowości podczas powstawania boisk. Na 31 skontrolowanych gmin, tylko dwie wybudowały boiska bez zarzutów. Same finansowe skutki nieprawidłowości przy budowie tych kompleksów wyniosły 4,4 mln zł…

Cel i tematyka kontroli

Głównym celem kontroli było dokonanie oceny prawidłowości działań organów jednostek samorządu terytorialnego, związanych z przygotowaniem i realizacją inwestycji w ramach programu „Moje boisko – Orlik 2012”. Kontrole przeprowadzono w 31 gminach (z 1284 biorących udział w programie, tj. 2,4 proc.) z województw lubelskiego, podlaskiego, pomorskiego, świętokrzyskiego, wielkopolskiego i warmińsko-mazurskiego. Kontrolą objęto lata 2008-2010 (I półrocze). Główne zagadnienia objęte kontrolą to: przygotowanie organizacyjne i formalnoprawne budowy boisk, finansowanie inwestycji ze środków publicznych, udzielanie zamówień publicznych, wykonanie boisk (zgodność z założeniami programu, umowami i prawem budowlanym) oraz zagospodarowanie Orlików.

Przygotowanie gmin do budowy boisk

„Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie oceniła, pomimo stwierdzonych nieprawidłowości, przygotowanie organizacyjne i formalnoprawne budowy Orlików przez organy wykonawcze gmin. W 17 skontrolowanych gminach (54,8%) nie stwierdzono nieprawidłowości w ww. zakresie. W pozostałych 14 jednostkach (45,2%) wykazano różnego rodzaju nieprawidłowości, w tym także obciążające inne podmioty lub organy zaangażowane w proces budowlany.”

Główne zastrzeżenia dotyczyły: naruszenie kodeksu postępowania administracyjnego przy wydawaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego (nie udokumentowano w aktach sprawy, że projekt został przygotowany przez urbanistę/architekta), niedostosowanie budynków zaplecza sanitarno-szatniowego do korzystania z nich przez osoby niepełnosprawne (wymóg prawa budowlanego), niedostosowanie projektu budowlanego do warunków miejscowych danej lokalizacji (np. dla celów projektowych nie zostały określone prawidłowo warunki gruntowo-wodne, przez co konieczna była zmiana w trakcie budowy systemu odwadniania boisk) czy wybudowanie części obiektów budowlanych wchodzących w skład kompleksu (np. zaplecze sanitarno-szatniowe) bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę bądź koniecznego zgłoszenia.

Finansowanie budowy boisk

„Gminy przystępowały do I edycji Programu (2008 r.) bez rzetelnego rozeznania rzeczywistych kosztów budowy Orlików 2012. (…) wkład własny gminy w finansowanie budowy Orlika 2012 powinien zamknąć się w kwocie do 400 tys. zł. W 2008 r. koszty budowy były wyższe od wstępnie prognozowanych, a średni koszt wersji podstawowej Orlika wyniósł 1.336 tys. zł, co spowodowało, że wkład własny wyniósł średnio 670 tys. zł (tj. o 67,5% więcej niż wynikało z wstępnych oszacowań).” Na szczęście, były również gminy, które widząc wzrost kosztów budowy boisk, przełożyły inwestycje z 2008 na kryzysowy 2009 rok. Ze względu na kryzys gospodarczy, wzrosła liczba ofert w przetargach (przedsiębiorcy szukali zamówień), a większa konkurencja wymusiła obniżkę kosztów budowy.

Główne nieprawidłowości polegały na: zaciąganiu przez wójtów zobowiązań finansowych na kwoty przekraczające zakres upoważnień wynikający z limitu wydatków na budowę boisk (naruszenie dyscypliny finansów publicznych), wydatkowanie środków publicznych na cele nieprzewidziane w uchwale budżetowej (tj. bez upoważnienia, naruszenie dyscypliny finansów publicznych), nienaliczenie lub zaniżenie kar umownych z tytułu niezrealizowania inwestycji w czasie (uszczuplono należności tych jednostek na 39 tys. zł, naruszenie dyscypliny finansów publicznych), niedotrzymanie terminów rozliczenia dotacji ustalonych w umowach zawartych z organami administracji rządowej (naruszenie dyscypliny finansów publicznych) oraz prowadzenie ksiąg rachunkowych niezgodnie z przepisami o rachunkowości lub o finansach publicznych (w aż 25,8 proc. skontrolowanych gmin).

Udzielanie zamówień publicznych

„Ustalenia kontroli wskazują, że pomimo obowiązku stosowania przez jednostki samorządu terytorialnego procedur określonych w kolejnych ustawach o zamówieniach publicznych (od 1 stycznia 1995 r.), przy udzielaniu zamówień na budowę Orlików 2012 dochodzi do wielu istotnych nieprawidłowości, wynikających z nierzetelnego działania organów wykonawczych gmin przy przygotowaniu i przeprowadzeniu przetargów na budowę tych obiektów sportowo-rekreacyjnych oraz z nieprzestrzegania przepisów Pzp.(Prawa Zamówień Publicznych przyp. autor)”.

Nieprawidłowości w udzielaniu zamówień publicznych na potrzeby budowy boisk polegały na: nierzetelnym i dokładnym przygotowywaniu dokumentacji projektowej, co utrudniało uczciwą konkurencję (naruszenie ustawy Prawo Zamówień Publicznych), niezłożeniu oświadczeń o braku okoliczności skutkujących wyłączeniem osoby wykonującej czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia (naruszenie ustawy Prawo Zamówień Publicznych), udzielenie zamówień publicznych wykonawcom, którzy złożyli oferty niezgodne ze specyfikacją tego zamówienia (naruszenie ustawy Prawo Zamówień Publicznych), udzielenie zamówień publicznych na roboty dodatkowe (łącznie na kwotę 431,4 tys. zł) z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych (zastosowanie trybu „z wolnej ręki”), zmiany istotnych postanowień zawartych umów (np. wydłużanie terminu wykonania obiektu), naruszenie wewnętrznych procedur udzielania zamówień publicznych do 14 tys. euro.

Wykonanie kompleksów boisk sportowo-rekreacyjnych Orlik

„Gminy nie stosowały się rzetelnie do wytycznych i zaleceń MSiT dotyczących sposobu wykonania Orlików 2012. Nie przestrzegano reguł budowy tych obiektów wynikających z założeń Programu oraz z wytycznych przekazywanych przez MSiT. Dochodziło także do naruszeń przepisów Prawa budowlanego określających zasady budowy obiektów użyteczności publicznej.”

Orlik 2012 Średni koszt budowy Orlika, źródło: Najwyższa Izba Kontroli
Główne zarzuty dotyczyły: w co trzeciej skontrolowanej gminie wystąpiły usterki w wykonaniu i braki w wyposażeniu boisk w stosunku do ustaleń projektów budowlanych i typowego programu funkcjonalnego dla boisk Orlik (np. rezygnowano z siatek za bramką tzw. piłkochwytów, ich funkcję miało spełniać ogrodzenie, montowano piłkochwyty o niższej wysokości niż wymagane 6 metrów, tablice do koszykówki miały inne wymiary niż jest to wymagane, a obręcze do nich, wbrew dokumentacji projektowej były montowane na stałe), w jednej z gmin wybudowano kompleks boisk Orlik po obu stronach drogi publicznej (niezgodnie z wytycznymi programu zakładającymi zwartą formę kompleksów), w co czwartej skontrolowanej gminie wybudowano zaplecze sanitarno-szatniowe uniemożliwiające osobom niepełnosprawnym poruszającym się na wózkach inwalidzkich korzystanie z nich (tylko w jednej gminie powiatowy inspektor sanitarny zażądał usunięcia tych barier architektonicznych, pozostałe przypadki obciążają organy nadzoru budowlanego).

Zagospodarowanie wybudowanych boisk Orlik 2012

„Większość gmin prawidłowo, zgodnie z założeniami Programu i zawartymi umowami o dofinansowanie budowy Orlików 2012 zagospodarowała wybudowane w ramach Programu kompleksy boisk sportowo-rekreacyjnych. MSiT postawiło uczestnikom Programu kilka wymogów, które wprowadzono do umów o przyznaniu pomocy finansowej z budżetu państwa na budowę Orlika 2012. Istotnym warunkiem przyznania dotacji była deklaracja beneficjenta, że obiekty będą ogólnodostępne, a korzystanie z nich nieodpłatne. W celu profesjonalnego prowadzenia zajęć sportowo-rekreacyjnych oraz zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym na obiekcie, wymagano zatrudnienia trenera środowiskowego (animatora sportu i rekreacji posiadającego kwalifikacje instruktora sportowego lub trenera)”.

Stwierdzone nieprawidłowości polegały na: nieudostępnienia wybudowanych boisk do użytkowania, pomimo upływu kilku miesięcy od formalnego zakończenia budowy (w dwóch skontrolowanych gminach), niezatrudnieniu animatora sportu i rekreacji do czasu kontroli NIK (w trzech gminach, ich funkcję pełnili gospodarze obiektu, stażyści nie posiadający wymaganych kwalifikacji), niezabezpieczenie w gminnych budżetach środków na finansowanie koniecznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem obiektów (w trzech gminach), przystąpienie do użytkowania boisk bez uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie (w siedmiu gminach, decyzja wymagana przez prawo budowlane), przystąpienie do użytkowania obiektu przed upływem 21 dni od zgłoszenia zakończenia budowy (w jednej gminie, naruszenie prawa budowlanego). Ponadto, w żadnej z gmin nie stwierdzono naruszenia zasady nieodpłatnego udostępniania Orlików wszystkim zainteresowanym (w jednym z regulaminów był zapis, który mógł sugerować, że korzystać z obiektu mogą wyłącznie mieszkańcy gminy).

Uwagi końcowe i wnioski

Główne uwagi NIK dotyczą biernej postawy samorządów, które nie przewidziały, że po wybudowaniu Orlików, trzeba będzie również zapewnić środki na ich utrzymanie. Główna przyczyną niepełnego wyposażenia i ograniczonego wykorzystania boisk w początkowych okresie był brak środków na ich bieżące funkcjonowanie. Dlatego też, NIK zalecił organom wykonawczym przedkładającym projekty uchwał budżetowych organom stanowiącym, propozycji wydatków bieżących związanych z funkcjonowaniem Orlików. Środki te, powinny umożliwić zatrudnienie trenera środowiskowego (z odpowiednimi kwalifikacjami) oraz utrzymanie obiektu na właściwym poziomie technicznym.

Druga uwaga dotyczy umożliwienia dostępności Orlików dla osób niepełnosprawnych ruchowo poruszających się na wózku inwalidzkim. Obowiązkiem jednostek samorządu terytorialnego, które budują obiekty użyteczności publicznej, jest stworzenie osobom niepełnosprawnym warunków do korzystania z tych obiektów (w szczególności z zaplecza sanitarno-szatniowego). Kontrola pokazała, że co czwarta skontrolowana gmina (25,8 proc.), nie stworzyła warunków technicznych do korzystania z tych obiektów przez niepełnosprawnych. NIK zaleca więc, aby zleceniodawcy egzekwowali od projektantów wykonywanie projektów budowlanych zgodnych z zaleceniami Ministerstwa Sportu i Turystyki, a także prawem budowlanym i przepisami wykonawczymi.

Cały raport z kontroli wykonania kompleksów sportowo-rekreacyjnych Orlik 2012, można znaleźć tutaj.


Komentarzy: 0
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
zobacz również
Forum Od-nowa: Janosikowe przykładem błędów systemu finansowego

Istnieją duże szanse, że dzięki wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2014 r. ziści się długo oczekiwana przez zamożniejsze samorządy zmiana w mechanizmie działania tzw....
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".