Panama - kraj na styku kontynentów i oceanów
    Ameryka Środkowa10 · Panama1
2012-04-05
Są kraje, których nazwa automatycznie wywołuje w umyśle słuchacza jedno lub dwa skojarzenia. Takim krajem jest Panama. Gdy człowiek słyszy nazwę tego kraju, w umyśle natychmiast powstaje pierwsze skojarzenie: Kanał Panamski.

Panamá City, wikimedia commons, CC, DirkvdM

Czasami obok niego występuje inne: usługi bankowe. Panama kojarzy się przede wszystkim z Kanałem Panamskim. I trudno się temu dziwić. Rzadko bowiem zdarzało się, by jedna inwestycja determinowała tak dalece nie tylko rozwój kraju, ale i przyczyniła się do faktu jego zaistnienia na arenie międzynarodowej. Tak było w wypadku Panamy. Co wcale nie znaczy, jakoby poza Kanałem niczego istotnego i ciekawego tu nie było. Panama to także kraj silnie rozwiniętego sektora usług finansowych, a ponadto niezwykle ciekawy pod względem turystycznym, przyrodniczym i kulturowym.

Na początku kilka zdań gwoli wprowadzenia. Republika Panamy zajmuje obszar 75517 km2 i leży na pograniczu Ameryki Północnej i Południowej. Kraj liczy 3,5 mln mieszkańców, z czego 84% stanowią Metysi i Mulaci, 10% Biali, a 6% - Indianie. Stolica - Miasto Panama (Ciudad de Panama) - liczy 900 tys. mieszkańców (zespół miejski - 1,3 mln). Obszar dzisiejszej Panamy był zamieszkany pierwotnie przez Indian, głównie Czibczów, zamieszkujących także tereny obecnej Kolumbii. W czasach poprzedzających inwazję hiszpańskich konkwistadorów obszar ten znajdował się w zasięgu handlu prowadzonego przez imperia Azteków i Majów. Hiszpanie dotarli tu w 1501 r. Od 1535 r. wchodził w skład wicekrólestwa Nowej Hiszpanii, a od 1717 r. – wicekrólestwa Nowej Granady.

Po wyzwoleniu spod panowania hiszpańskiego Nowej Granady 1819, Panama, jako jej prowincja, weszła w skład federacyjnego państwa Wielkiej Kolumbii. Po tym, gdy w 1830 r. z tego państwa odłączyły się Ekwador i Wenezuela, ziemie obecnej Panamy należały do Republiki Kolumbii. Znaczenie regionu wzrosło po wybudowaniu w latach 1850–1855 kolei łączącej Ocean Spokojny z Morzem Karaibskim. Ponadto w 1881 r., w najwęższym miejscu obu Ameryk zwanym Istmo rozpoczęto budowę Kanału Panamskiego, który miał połączyć Atlantyk i Pacyfik i skrócić drogę ze wschodniego na zachodnie wybrzeże obu Ameryk. Pracami kierował Ferdinand Marie de Lesseps, który miał już na swoim koncie budowę Kanału Sueskiego. Słynny Francuz nie przewidział jednak, że w tym klimacie na drodze budowniczym stanie mały lecz śmiertelnie groźny przeciwnik - moskity roznoszące malarię i żółtą febrę. W 1889 r. na skutek skandalu po opublikowaniu przez prasę danych nt. strat w ludziach, a także w sytuacji rosnących kosztów budowy prace przerwano. W międzyczasie, w 1886 r. Panama utraciła ograniczoną autonomię, którą cieszyła się od 1855 r. Była to "kara" ze strony kolumbijskich władz za dążenia miejscowych secesjonistów.

Czytaj więcej na temat Ameryki Łacińskiej

Dnia 3 listopada 1903 r. Panamczycy oderwali się od Kolumbii i proklamowali odrębną republikę. Spełniły się marzenia miejscowych działaczy niepodległościowych. Kluczową rolę odegrały tu Stany Zjednoczone, których prezydent Theodore Roosevelt udzielił separatystom wsparcia. USA nie działały bezinteresownie. Podpisany zaledwie 2 tygodnie później traktat przyznał Amerykanom prawo budowy kanału łączącego dwa oceany, a ponadto wieczystą dzierżawę Strefy Kanału Panamskiego i prawo stacjonowania na terenie Panamy wojsk USA. Amerykanie w latach 1904-14 dokończyli budowę Kanału Panamskiego, a wspomniany traktat między USA i Panamą przyznawał Amerykanom prawo wieczystego użytkowania Kanału po wpłaceniu jednorazowo 10 mln dolarów i opłacie w wysokości 250 tys. dolarów rocznie, przy czym później opłatę tę podnoszono. Warto też wspomnieć, że Amerykanie, nauczeni doświadczeniem Francuzów, dokładali starań, aby tępić moskity. To pomogło ograniczyć zagrożenie przenoszonymi przez te owady chorobami.

Będąca pod wyłączną jurysdykcją USA Strefa Kanału Panamskiego obejmowała obszar ok. 1430 km2, z czego 40% stanowiły wody wewnętrzne. W latach 70-tych Panama zażądała rewizji traktatu, a zwłaszcza odzyskania suwerenności na tym terenie oraz udziału w zyskach z użytkowania Kanału. Jednocześnie uznała obecność kilkunastu tysięcy Amerykanów, tzw. "Zonians" (cywilów i wojskowych) w Strefie za nielegalną okupację terytorium kraju. W 1977 r. prezydenci USA i Panamy - Jimmy Carter i gen. Omar Torrijos Herrera podpisali nowy traktat, na mocy którego dwa lata później przekazano Panamie około 2/3 obszaru Strefy Kanału. Pozostały teren ogłoszono terytorium neutralnym pod wspólną administracją Panamy i USA do 1999 r., kiedy to przekazano go w całości Republice Panamy. Obecnie Panama czerpie z Kanału ok. 0,5 mld dolarów zysku rocznie. Czyni to Kanał ważnym elementem gospodarki tego niewielkiego kraju.

Jednak Panamczycy w najbliższych latach będą inwestować w Kanał niemałe pieniądze związane z jego przebudową i poszerzeniem. Z roku na rok statki, a zwłaszcza kontenerowce zwiększają swoje gabaryty i przestają się mieścić w wąskich śluzach Kanału. W związku z tym rozpoczęto przebudowę, która ma pochłonąć blisko 6 mld dolarów. Dzięki poszerzeniu i pogłębieniu kanału, zbudowaniu nowych śluz i zwiększeniu poziomu wody, przepustowość szlaku do 2025 r. ma zwiększyć się dwukrotnie (obecnie wynosi 14 tys. statków rocznie). Prace te mają całkowicie zmienić Kanał i uratować jego rolę w światowej gospodarce. Podstawa prawna dla tej ogromnej inwestycji zaistniała już kilka lat temu. Projekt rozbudowy Kanału został przyjęty 4 kwietnia 2006 r. przez rząd Panamy, a w referendum z 22 października tego samego roku projekt poparło ok. 78% Panamczyków.

Ale Panama to nie tylko Kanał i otaczająca go infrastruktura. Drugim ważnym filarem gospodarki republiki są usługi finansowe, a także możliwość rejestrowania spółek offshore. Zgodnie z prawem Panamy, zagraniczna działalność spółki z siedzibą w Panamie, nie podlega opodatkowaniu w tym kraju. W przypadku, jeśli działalność ta nie będzie opodatkowana "u źródła" w państwie trzecim, oznacza to, iż dana firma jest de facto całkowicie zwolniona z podatku dochodowego. Nie ma obowiązku wpłaty do takiej firmy kwoty kapitału zakładowego, który został zadeklarowany. Taka firma nie ma obowiązku sporządzania rocznych sprawozdań finansowych, ani sprawozdań z działalności spółki. Spółka jest natomiast zobowiązana do płacenia rocznego ryczałtowego podatku. Oczywiście każdy, kto chce założyć spółkę prawa panamskiego, powinien sprawdzić zgodność takiej decyzji z aktualnymi przepisami, nie tylko panamskimi, ale i obowiązującymi w kraju macierzystym. Choćby po to, by uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek ze strony fiskusa.

Gdy wziąć pod uwagę, że kraj ten oferuje wysokiej jakości usługi prawne i księgowe oraz posiada jedne z najsurowszych na świecie przepisów dotyczących tajemnicy korporacyjnej, bankowej i prywatności, nie dziwi, że mnóstwo firm zdecydowało się zarejestrować swoje firmy lub ich filie w panamskim "raju podatkowym". Panamskie banki offshore zasadniczo nie odróżniają się od normalnych banków, z których korzystają Państwo już teraz do celów prywatnych czy firmowych. Zasadnicza różnica polega na tym, że banki te wypłacają oprocentowania w pełnej wysokości. Ze względu na bardziej surowe prawa dotyczących ochrony prywatności niż np. w Europie, klienci nie muszą się obawiać tego, że panamski bank udzieli jakichkolwiek informacji o swoich klientach osobom niepowołanym. Banki panamskie również monitorują kto i w jakich celach korzysta z ich usług. Dbają o swoją reputację nie mniej niż banki w innych krajach. W tej sytuacji nie dziwi fakt, że Panama nie tylko przyciąga pieniądze rosyjskich multimilionerów, ale jest też miejscem lokalizacji filii wielu koncernów, które operują stąd na rynkach Ameryki Łacińskiej i Karaibów.

Rzecz jasna, nie samym Kanałem i finansami żyje Panama. Ważnym działem gospodarki jest turystyka. Przybyszów z zagranicy przyciągają zabytki przeszłości, m.in. kolonialna starówka Miasta Panama - Casco Viejo, a także wspaniałe plaże, barwne rękodzieło Indian Kuna (Cuna), górskie krajobrazy przy granicy z Kostaryką i parki narodowe pełne unikalnych okazów flory i fauny. Dodatkową atrakcją są tanie zakupy w panamskich sklepach wolnocłowych, gdzie kuszą niskie ceny elektroniki, markowej odzieży i kosmetyków. Niskie koszty utrzymania, ciepły klimat i fascynująca kultura skłaniają wielu emerytów z Europy Zachodniej i Ameryki Północnej do zamieszkania tu na stałe. Tu nieraz przeżywają drugą młodość, np. tańcząc na parkiecie salsę z młodziutkimi Panamkami. Sympatycznym rysem panamskiej (i w ogóle latynoskiej) kultury jest swoisty brak wiekowego "apartheidu", który w niektórych kulturach nakazuje ludziom starym i młodym bawić się zawsze osobno. Tu nikt nie widzi nic zdrożnego w 70-latku tańczącym z dziewczyną, która mogłaby być jego wnuczką.

A propos panamskiej muzyki. Jej czołowymi wykonawcami są: Ruben Blades, 63-letni, lecz niezmordowany czołowy panamski kompozytor, muzyk i śpiewak salsy - jeden z najbardziej znanych w świecie przedstawicieli tego gatunku, a także rodzeństwo Samy i Sandra Sandoval, których specjalnością jest cumbia (popularna także w sąsiedniej Kolumbii) oraz typowo panamska tipica (określana też jako pindin). Samy i Sandra są nazywani Mistrzami Cumbii. Ten utalentowany duet wydał w latach 1995-2011 aż 19 płyt.

Wracamy na ziemię, czyli do gospodarki. Niemałą rolę w panamskiej ekonomii odgrywa rolnictwo. Tutejsze banany, kakao i znakomita kawa są eksportowane do wielu krajów świata. Spore połacie ziemi zajmują też uprawy trzciny cukrowej, ryżu, kukurydzy, roślin strączkowych i warzyw. Istotną rolę odgrywają też połowy ryb oraz krewetek.
Przemysł jest raczej słabo rozwinięty. Dominują w nim zakłady przetwórstwa rolno-spożywczego, w tym cukrownie, wytwórnie konserw rybnych, zakłady tytoniowe. Eksploatuje się niewielkie złoża węgla kamiennego i miedzi.
Zarówno budżet centralny jak i saldo handlu zagranicznego wykazują stały deficyt. W 2009 r. eksport wyniósł 11,4 mld USD, podczas gdy import - 13,6 mld USD. Zadłużenie zagraniczne Panamy na koniec 2009 r. wyniosło 12 mld dolarów, natomiast rezerwy walutowe - 1,8 mld dolarów. PKB na 1 mieszkańca liczony parytetem siły nabywczej (PPP) wyniósł 13.595 USD (wstępne dane MFW za 2011 r.), co sytuuje ten kraj między Turcją a Bułgarią i powyżej większości państw Ameryki Łacińskiej. Bezrobocie wynosi ok. 7% (2009).

Nominalnie jednostką monetarną Panamy jest balboa, której kurs wobec dolara USA wynosi mniej więcej 1 do 1. Ale balboa występuje tylko jako bilon; de facto na rynku rządzi dolar USA. Z jednej strony chroni to przed inflacją, z drugiej jednak pogłębia uzależnienie środkowoamerykańskiej republiki od Wuja Sama.

Bolączką Panamy, podobnie jak innych krajów latynoskich, są silne nierówności społeczne. Nowoczesne wieżowce w Ciudad de Panama kontrastują ze slumsowymi przedmieściami. Do tych drugich nie zaleca się zaglądać obcym przybyszom, a zwłaszcza bogatym turystom, którzy mogą zostać obrabowani do przysłowiowych skarpetek. Niemniej w skali całego kraju poziom przestępczości nie różni się znacząco od tego, jaki panuje w większości państw Ameryki Łacińskiej i zachowując podstawowe środki ostrożności turysta może się tu czuć bezpiecznie. Generalnie poziom życia jest jednym z wyższych w regionie, a średnia długość trwania życia (75,5 roku) jest niemal taka jak w Polsce (75,6 roku).

Podsumowując, niewielka Panama jawi się jako kraj przyciągający prywatnych inwestorów, atrakcyjny pod względem oferty turystycznej, ciekawy pod względem krajobrazowym i przyrodniczym, posiadający niepowtarzalne dziedzictwo kulturowe i dysponujący najważniejszym szlakiem morskim na linii Atlantyk-Pacyfik. Krótko mówiąc: mały, ale znaczący kraj na styku dwóch kontynentów i dwóch oceanów.




Komentarzy: 0
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
zobacz również
Wschodnia Ukraina w ogniu

Wschód Ukrainy to nadal pole walki. W związku z wyborem Petro Poroszenki na stanowisko prezydenta, wiele wskazuje na to, że walka ta nabierze na sile. Separatyści usłyszeli wreszcie, że...
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".