„Rembetika” – muzyczno-socjologiczny fenomen greckiego międzywojnia
    Grecja37 · historyczne ciekawostki40 · kultura26
2009-01-16
W wyniku klęski w wojnie z kemalowską Turcją w Atenach musiano porzucić marzenie o przyłączeniu do Grecji wschodniego wybrzeża Azji Mniejszej. Wciąż pozostawało tam jednak wielu, zamieszkujących wybrzeże od tysięcy lat, Greków (głównie w Smyrnie) ich los w nowej rzeczywistości byłby przesądzony. W związku z tym dla uregulowania bardzo drażliwych kwestii etniczno-wyznaniowych, w styczniu 1923 roku podpisano grecko-turecką konwencję w sprawie wymiany ludności.

W związku z tym około 1,3 mln Greków z Azji Mniejszej oraz Tracji zostało osiedlonych w Grecji, równocześnie około 400 tys. muzułmanów przesiedlono do Turcji.


Nowi mieszkańcy Grecji nierzadko byli bardzo ubodzy, pozostawali też bez większej pomocy ze strony wycieńczonego finansowo państwa. Małoazjaci często zasiedlali więc dzielnice nędzy oraz czerpali dochody z działalności przestępczej, zaś swe frustracje oraz pozostałe stany emocjonalne chętnie wyrażali poprzez melodie „rembetika”.

Początki tego rodzaju muzyki związane są z Azją Mniejszą oraz sięgają końca XIX wieku. Z kolei, sama nazwa pochodzi prawdopodobnie od tureckiego słowa „rembet” oznaczającego rynsztok. Początkowo były to luźne improwizacje kilku muzyków, grających melodie na „buzuki” lub mniejszej „baglamie”, w niewielkich kafejkach na przedmieściach największych zamieszkiwanych przez Greków miast. Z czasem zaczęły powstawać niewielkie zespoły – „kumpanias” koncertujące na stałe w konkretnych lokalach. Później dołączyły do nich także pieśniarki oraz tancerki wykonujące „tsifeteli” – przypominające taniec brzucha.

Przybycie do Grecji uchodźców z Azji Mniejszej, w tym największych mistrzów lokalnych odmian „rembetika”, zapoczątkować miało okres największej popularności tego typu muzyki. Zwłaszcza, iż rzeczywistość społeczna, głównie zaś tęsknota za ojczyzną oraz nędza całych osiedli zamieszkałych przez uchodźców, sprzyjała wyrażaniu przez nich swoich stanów emocjonalnych, najczęściej frustracji, właśnie poprzez muzykę, zarówno wykonując ją lub słuchając. Dość szybko „rembetika” stała się więc popularna w kręgu wielkomiejskich wyrzutków społeczeństwa, zwłaszcza zaś w półświatku przestępczym. Koncertom tego rodzaju muzyki bardzo często towarzyszyła też złudna ucieczka w bardzo łatwo dostępne wówczas w Grecji narkotyki, zwłaszcza haszysz, który w czasach tureckich był legalny zakazany został dopiero w roku 1890 lecz wciąż był powszechnie dostępny. Najpopularniejszymi tematami ”rembetiki” pozostawały: tęsknota za ojczyzną oraz rozczarowanie Matką Grecją, wydarzenia ze świata przestępczego, nieszczęśliwa miłość, śmierć, choroby czy utarczki z policją.

Matko, moja pierś krwawi,
Nie zobaczę już końca tego roku.
Umieram, matko, powiedz dziewczynie, która mieszka obok,
Powiedz jej, że umieram dla niej i jestem w drodze do piekła,
Powiedz jej, aby mnie obmyła i zapaliła dla mnie świecę,
Obmyj mnie, zapłacz i złóż w grobie.
Matko, lekarze powiedzieli, że mam gruźlicę,
Matko ten kaszel nie pozwoli mi żyć dłużej.

(Anonimowa pieśń „rembetika” z lat trzydziestych. Cyt. za: G. Holst, „Road to rembetika”, Limni 1975, s. 91. Przekład T. Czekalski)

Wokół tego rodzaju muzyki tworzyła się więc ekscentryczna oraz bardzo specyficzna subkultura, złożona ze stałych bywalców kafejek („tekedes”) nazywanych „manges” (chłopcy z ferajny). Największą popularnością „rembetika” cieszyła się w pierwszej połowie lat trzydziestych, gdy znajdowała grono odbiorców nawet za oceanem. Niektórzy badacze wskazują na istnienie dwóch nurtów tego rodzaju muzyki: komercyjnego przeznaczonego dla ateńskich elit, który bliższy był miłosnym balladom, oraz bardziej spontanicznego i agresywnego będącego domeną środowisk przestępczych. Należy też zaznaczyć, iż „rembetika” nie była bynajmniej przeznaczona dla odbiorczy szukającego jedynie prostej formy rozrywki, lecz muzyką bardzo refleksyjną, dlatego też dopiero z upływam czasu zyskała szczyt swej popularności.

Przez wpływowe kręgi polityczne „rembetika”, za względu na związki ze światem przestępczym oraz szokujący styl życia wykonawców, została uznana za zjawisko niepożądane, świadczące o postępującej degeneracji społeczeństwa. W związku z tym w okresie dyktatury generała Metaksasa wydano zakaz wykonywania tego typu muzyki oraz zamknięto lokale gdzie była śpiewana, zaś już samo posiadanie „buzuki” było karane. Była to także konsekwencja ewolucji śpiewanych treści coraz częściej wychwalających czyny osób walczących z policją. Zakaz nie złamał jednak zapału ekscentrycznych twórców komponujących nowe pieśni nawet za kratami więzień. W okresie Drugiej Wojny Światowej twórczość głównego nurtu „rembetika” wygasła.

Warto też wspomnieć, iż w roku 1983 został w Grecji nakręcony film pod tytułem właśnie „Rembetiko” (reż. Kostas Feriss). Jest to opowieść o muzyce „rombetiko” oraz specyficznym środowisku wykonujących ją „rebetes” ukazana na tle najważniejszych wydarzeń z dwudziestowiecznej historii Grecji. Wykonywane w filmie utwory przeważnie są jednak jedynie stylizowane na dawną muzykę i znacznie się różnią od tradycyjnych form „rembetiki”.

Wykorzystano:
Brzeziński A. M., „Grecja”, Warszawa 2002.
Bonarek J., Czekalski, T., Sprawki S., Turlej S., „Historia Grecji”, Kraków 2005.
Clogg R., „Historia Grecji nowożytnej”, Warszawa 2006.
Czekalski T., „Pogrobowcy wielkiej idei”, Kraków 2007.
www.rebetiko.gr (na stronie można wysłuchać utworów).


Komentarzy: 1

Slv
20 czerwca 2012 (11:53)
Muzyka nostalgii.
Melodia tęsknoty, którą zabijają wszelkie stylizacje. Linia melodyczna i rytm siermiężne, ale piękne.
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
zobacz również
Iamamiwhoami – Kin

Wszystko zaczęło się od umieszczania tajemniczych klipów na kanale youtube skandynawskiego projektu o nazwie iamamiwhoami. Brak konkretnych informacji sprawił, iż na podstawie stylistyki...
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".