Romans z PRL-em w tle - „Romans licealny”

Czy Paweł Zarzewski to alter ego Piotra Zaremby? Autor, z wykształcenia historyk, w latach 1987-1991 uczył tego przedmiotu w jednym z liceów w Warszawie. Powiązanie wydaje się oczywiste – oto w powieści spotykamy historyka Pawła, który jest jednym z głównych bohaterów historii, która oczywiście ma miejsce w latach 1987-1991. Paweł jednak, nie wydaje się być postacią, z którą ktoś chciałby się utożsamiać. Jest zbyt... zwyczajny. A może właśnie dlatego... niezwykły. Uosabia ducha epoki, o której jest powieść Romans licealny. Zagubiony, wątpiący, tchórzliwy, niepewny, zakompleksiony. „Czy tacy byliśmy?” pyta jakby całą tą opowieścią Piotr Zaremba. I nie daje nam odpowiedzi. On tylko relacjonuje.

Książka Romans licealny jak sugerowałby tytuł powinna być romansem. I niby jest w niej wątek romansowy, ale tak naprawdę, jest on zepchnięty, na któryś z dalszych planów, majaczy delikatnie, nie narzucając się zbytnio, gdzieś w tle. Bo głównym bohaterem tej książki jest Polska. Polska czasów przełomu, Polska pokonująca komunizm. A właściwie nie tyle sama Polska, co stan ducha społeczeństwa polskiego.

Społeczeństwa zwyczajnego, pospolitego chciałoby się powiedzieć. Zaglądamy do umysłów młodzieży licealnej, wkraczającej w dorosłość, zaglądamy do umysłów ich rodziców, ich sąsiadów, wreszcie – ich nauczycieli. W każdym z tych umysłów odnajdujemy inne poglądy – na życie, na świat, na miłość, na Polskę. Zaremba ściera w tej powieści ze sobą wszystkie drogi myślowe, stany umysłowe ówczesnych czasów, nie dając przy okazji jednoznacznie znać czytelnikowi, które z nich są właściwe. Ta książka to swoista kronika, dziennik z zapiskami z postrzegania Polski przez Polaków.

To również jednak dobra i ciekawa historia. Oś tej historii kręci się wokół trzech diametralnie różnych charakterów – uczniów Remka Brzyckiego – chłopaka z ambicjami, syna milicjanta, szkolnego gamonia, Tomka Rawicza – syna przedsiębiorcy, „prywaciarza”, szkolnego łobuza, z czasem szkolnej gwiazdy i Adama Ferensa – syna religioznawcy, inteligentnego chłopaka, chłopaka tajemniczego. Jest też wspomniany historyk Paweł Zarzewski oraz Anna Skowroniec – młoda polonistka, która wikła się w romans z uczniem – Adamem właśnie. Mamy też całą plejadę barwnych postaci pobocznych, licealistów, nauczycieli, w tle przebrzmiewają też ważne nazwiska czasów PRLu – Jaruzelski, Wałęsa, Mazowiecki, Michnik.

Opowieść toczy się powoli, acz wartko – Zaremba dzieli rozdziały według semestrów szkolnych, te z kolei dzieląc na minirozdziały zajmujące nieczęsto więcej niż dwie strony. To sprawia, że książkę czyta się przyjemnie, jest przejrzysta. Wydarzenia jednak, takie jak zwykłe dni nauki szkolnej, imprezy, wizyty w kawiarniach i pubach, oraz te mniej zwyczajne, jak Pochód Pierwszomajowy czy matury, są tylko pretekstem do ukazania panoramy nastrojów towarzyszących Polakom w czasach przełomu ustrojowego. Zaremba wplata w dialogi skrajnie różne poglądy polityczne, różnego rodzaju dyskusje na ważkie tematy, polemiki uczniów z nauczycielami i nauczycieli z nauczycielami. A zaraz obok zręcznie pokazuje nam pierwsze uniesienia miłosne, przygody przyjemne i mniej przyjemne. Ten swoisty dualizm, ta mieszanka tematów ważnych, z tematami przyziemnymi, niekiedy trywialnymi, sprawia, że książka ma swój niepowtarzalny urok i klimat pełen, z jednej strony nostalgicznych, „uczniowskich” spraw, do których chętnie wraca każdy, kto był w szkole średniej. Z drugiej strony namacalnie odczuć możemy ciężki klimat trudnych czasów – godziny policyjnej, braku wolności, strachu. Dla mnie jako człowieka młodego, który urodził się w roku 1987 to doskonale podana opowieść historyczna o realiach PRL-u. Doskonale podana, dlatego, że prawdziwa historycznie i jednocześnie interesująca i wciągająca.

Powieść jest bardzo dobrze napisana. Wszystko jest w tej książce autentyczne, prawdopodobne – zarówno opowieść jak i język. Zaczynając od, otwierających każdy rozdział, cytatów z piosenek rockowych zespołów, będących wówczas „na czasie”, poprzez nawyki językowe poszczególnych bohaterów, zróżnicowanie ich sposobu mówienia, kończąc na przytaczaniu wypowiedzi postaci historycznych. To wszystko robi duże wrażenie, a książce nadaje niezwykłej spójności. Warto Romans licealny przeczytać. To niezwykle przyjazna książka, mówiąca o nieprzyjaznych czasach.

Kamil Zawadzki

• Biografia umierania Dawida Rieffa
• Ricardo Orizio - Zaginione białe plemiona
• Zwierzęcy comming out
• „Wyjście z Egiptu” - Andre Aciman
• Krótki przegląd najważniejszych Polskich nagród literackich

Poleć tekst:

dodaj do wykop.pl

blip

facebook

wyślij link

drukuj

rss komentarze

mapa

śledzik

oceń tekst 1 2 3 4 5 6

ocena użytkowników

średnia: 4.4

Komentarze użytkowników (0) Dodaj nowy komentarz

Polecane tematy

Nie przełom, ale krok do przodu - Tusk w Katyniu

Czy to już koniec napiętych stosunków polsko-rosyjskich? Władimir Putin zaprosił premiera Donalda Tuska do Katynia na obchody 70. rocznicy mordu polskich oficerów. Na kwiecień...

Plan Balcerowicza po 20 latach - próba oceny

W tym roku minie 20 rocznica wprowadzenia w Polsce reformy gospodarczej, która od nazwiska jej głównego architekta została nazwana „Planem Balcerowicza”. Plan stanowił...

Yuan – waluta międzynarodowego sporu

Podczas ostatniej wizyty prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz wysokich przedstawicieli Unii Europejskiej w Państwie Środka, głównym tematem rozmów były próby przekonania rządu w...