Syberia - mroźna kraina
    Rosja257 · Syberia14 · historyczne ciekawostki40
2009-09-12
Syberia to mroźna, niedostępna kraina. Ale i ten nieprzyjazny rejon świata został skolonizowany przez człowieka.

wikimedia commons, PD, Vasiliy Surikov

Kolonizacja Syberii

Rdzenni mieszkańcy mieszkają głównie na ogromnych terenach tajgi i tundry. Można podzielić ich na dwie grupy:
– do grupy ugrofińskiej zalicza się Chantów i Mansów żyjących między Uralem a Jenisejem.
– do grupy samojedzkiej zaliczają się Nieńcy i Selkupowie żyjący w tundrze na zachód od rzeki Chatangi oraz w międzyrzeczu Obu i Jeniseju .

Jest jeszcze tzw. grupa tureckojęzycznych narodów: Ałtajczycy, Chakasi, Czełkacy, Czułymcy, Dołganie, Jakuci, Kumandyjczycy,Szorowie, Telengici, Teleuci, Tofalarzy, Tubalarzy i Tuwińcy. Żyją oni głównie w Jakucji oraz w górach Ałtaju i Sajanach w południowej Syberii.

Natomiast narodem posługującym się językiem należącym do grupy mongolskiej są Buriaci ( naród o bogatej kulturze , tradycji i niezwykle kolorowych strojach). Generalnie już po liczbie plemion, można zauważyć ogromne zróżnicowanie i dążenie do zagospodarowania zasobów Syberii.

Niezwykle ciekawą grupę stanowią Ugrofinowie – grupa ludów uralskich, zamieszkujących w północno wschodniej Europie i zachodniej Syberii. Niegdyś obszary zamieszkane przez plemiona ugrofińskie zajmowały znaczną większą powierzchnię. Do grupy tej należą narody o bardzo zróżnicowanej liczebności, i tak najliczniejszy lud ugrofiński - Węgrzy liczy ok. 14-16 mln członków (co stanowi blisko 2/3 całej populacji ugrofińskiej), zaś najmniej liczne, jak Wotowie, Liwowie, czy Iżorowie - od kilkudziesięciu do kilkuset osób. Ogólna liczba przedstawicieli ludów ugrofińskich szacowana jest na ok. 22-27 mln.

Ciekawostką jest fakt, że do grupy tej zaliczane są następujące ludy: Węgrzy, Estończycy, Finowie, Lapończycy. Ponadto- Iżorowie, oraz ludy Federacji Rosyjskiej mający republiki autonomiczne: Karelowie, Komiacy, Udmurci, Maryjczycy i Mordwini oraz okręgi autonomiczne: Chantowie i Mansowie.

Mansowie to naród , który wykształcił się w rezultacie zmieszania się miejscowych, neolitycznych plemion uralskich z napływowymi plemionami uralskimi, które w II-I tys. p.n.e. przez stepy zachodniej Syberii i Kazachstanu przybyły do północno-wschodniej Europy. Pierwsze kontakty z cywilizacją europejską Mansowie nawiązali za pośrednictwem ruskim (nowogrodzkim) w XI w. W staroruskich kronikach Mansowie nazywani są „Jugrowie”.

Syberyjscy autochtoni

Samojedzi, to zbiorcza nazwa kilku autochtonicznych narodów zamieszkujących północno-zachodnią Syberię .Ludy te mają własne okręgi autonomiczne: Nieniecki i Jamalsko-Nieniecki.
Do Samojedów zaliczają się istniejące do dziś narody:
- Nieńcy (dawniej: Samojedzi, Juraci, 41 302 osoby)
- Eńcy (dawniej: Jenisej-Samojedzi, 237 osób)
- Nganasanie (dawniej: Tawgijczycy, Tawgi-Samojedzi, 834 osoby)
- Selkupowie (dawniej: Ostiak-Samojedzi, 4249 osób)

Pochodzenie narodów grupy samojedzkiej nie jest jasne i na ten temat wykształciło się kilka hipotez.
Narody samojedzkie zamieszkiwały znacznie większe niż obecnie obszary, nie tylko na północnej, ale i w południowej Syberii. Ludy południowosyberyjskie w wyniku sąsiedztwa ludów tureckich aż do XIX w. zatraciły swe języki i obecnie wchodzą w skład grup narodowościowych pochodzenia tureckiego. Według najbardziej powszechnych teorii południowa Syberia była ojczyzną Samojedów i stamtąd rozprzestrzenili się oni w położone bardziej na północ rejony.

Wrócę jeszcze przy okazji do Buriatów, bo warto im poświęcić więcej miejsca. Buriaci używają języka buriackiego, należącego do grupy mongolskiej języków ałtajskich.Zamieszkują w środkowej Azji, w pobliżu jeziora Bajkał - głównie w rosyjskiej Buriacji, gdzie stanowią ok. 30% populacji, oraz w Ust-Ordyńsko-Buriackim Okręgu Autonomicznym i Agińsko-Buriackim Okręgu Autonomicznym a także na terenach ościennych w Rosji. Ogólna liczba Buriatów w tym kraju wynosi ok. 450 tys. (wg wyników spisu powszechnego z 2002 r.: 445 175 osób). Poza tym naród ten żyje w Mongolii (ok. 40 tys.) i w zachodnich Chinach (ok. 20 tys.).W większości wyznają buddyzm, ponadto niewielka liczba Buriatów wyznaje prawosławie.Do XIX w. wiedli koczowniczy tryb życia, następnie przeszli do życia osiadłego.

Moskwa zwraca oczy ku Syberii

Pierwotnie Syberią określano obszar znajdujący się pod kontrolą chanatu syberyjskiego. Państwo to zostało założone w 1495 roku przez Mahmeta, uciekiniera z jednego z państw powstałych na gruzach Złotej Ordy - Chanatu Tiumeńskiego. W tym okresie na Rusi tereny pod Uralem określano nazwą Jugra. Penetracji tego obszaru jako pierwsi podjęli się kupcy z Nowogrodu Wielkiego.Już w XI wieku dotarli oni do Jugry, a następnie nominalnie podporządkowali sobie ten region. Stał się on obiektem sporu między Nowogrodem i Wielkim Księstwem Moskiewskim, które stopniowo przejmowało wpływy pod Uralem. W 1383 roku założono biskupstwo w Permie, którego celem była chrystianizacja Jugry i pełniejsze podporządkowanie tego rejonu Moskwie. W 1465 roku Iwan III wysłał do Jugry ekspedycję zbrojną, która wymusiła na miejscowych podporządkowanie się Moskwie i płacenie daniny w skórkach, czyli tzw. jasaku.

W 1478 Wielkie Księstwo Moskiewskie zajęło Nowogród, a zarazem przejęło powiązania handlowe na wschodzie.W 1483 po szlakach wyznaczonych przez Nowogrodzian ruszyła pierwsza moskiewska wyprawa za Ural. Decydująca ekspansja w tym rejonie wymagała wcześniejszego podporządkowania Moskwie chanatów tatarskich. Upadek chanatu syberyjskiego nastąpił na skutek wyprawy atamana kozackiego Jermaka Timofiejewicza. Był on dowódcą wojsk prywatnych na służbie jednego z najbogatszych rodów kupieckich Rosji, Stroganowów. Nie jest jasne, czy podejmując w 1581 roku wyprawę na chanat syberyjski działał on na ich polecenie, czy też na własną rękę. Udało mu się zająć Sybir, stolicę chanatu, co początkowo spotkało się z wyraźną dezaprobatą Iwana IV. Po kilku latach Jermakowi udało się przekonać władcę, by uznał go jako nowego płatnika jasaku. Zginął w 1585 roku , a ostatecznego podboju chanatu syberyjskiego dokonano już na polecenie moskiewskiego cara. W 1586 roku Rosjanie założyli pierwszą osadę na Syberii,Tiumeń, a w rok później Tobolsk. Całą krainę rozciągającą się od Uralu zaczęto określać mianem Syberii.

Syberia w XVII wieku

Podboje prowadzone były w większości z inicjatywy prywatnej, przez kupców i grupy kozaków. Ich obowiązkiem było uznawanie władzy cara i zbieranie jasaku od miejscowych plemion. Moskale kolonizowali kolejno ujścia wielkich rzek syberyjskich: Obu, Jeniseju i Leny. Ze względu na klimat ekspansja przesuwała się przez Syberię południową. Tam jednak najsilniejszy opór stawiały miejscowe ludy koczownicze: Kirgizi, Kałmucy i Buriaci.

W 1604 roku założono Tomsk nad Tomem, dopływem Obu, w 1619 Jenisejsk w środkowym biegu Jeniseju a w 1632 Jakuck nad Leną. W XVII wieku to w tych 3 miastach znajdowały się siedziby wojewodów obwodowych. Siedzibą czwartego wojewody był Tobolsk,który stał się stolicą Syberii. Rolą wojewodów było przede wszystkim dbanie o regularny pobór jasaku i przekazywanie go do Moskwy. Wojewoda tobolski dodatkowo sprawował zwierzchność nad moskiewskimi siłami zbrojnymi na Syberii i regulacja handlu. W Tobolsku od 1621 roku znajdowała się także siedziba arcybiskupstwa syberyjskiego.Niższy stopień podziału terytorialnego Syberii stanowiły powiaty. W XVII wieku było ich 20.Do najważniejszych miast założonych w XVII wieku należały jeszcze Irkuck nad Bajkałem i Ochock nad morzem Ochockim. Wraz z końcem wieku Włodzimierz Ałbazow odkrył Kamczatkę w 1697 roku.

W 1643 roku ruszyła pierwsza wyprawa nad Amur. W tym rejonie Moskwa weszła w kontakt z innym Imperium - Chinami dynastii Qing. Do pierwszych potyczek doszło w 1652, co jednak nie powstrzymało kozaków przed założeniem Nerczyńska w 1659 roku. Pierwszy poseł moskiewski do Chin, wysłany w 1656 roku, wrócił do Moskwy z niczym. Doprowadziło to do wojny, ostatecznie zakończonej dopiero w latach 1689 traktatem nerczyńskim. Moskwa, przymuszona chińską demonstracją siły, zgodziła się zrezygnować z żyznych terenów nad Amurem. Przez cały XVII wiek władza Moskwy nad Syberią była stosunkowo słaba, co prowadziło do częstych i krwawo tłumionych buntów Źródłem powstań były przede wszystkim nadużycia przy pobieraniu jasaku, napady na autochtonów i niewolnictwo, formalnie zabronione w 1599 roku, ale jednak kwitnące. Problemem we wczesnym okresie kolonizacji Syberii był brak kobiet, który prowadził do gwałtów i porwań, dokonywanych przez moskiewskich osadników wśród miejscowej ludności.

W XVII wieku Syberia stała się jednym z najbardziej dochodowych regionów Wielkiego Księstwa. Z jasaku budżet carski zyskiwał około 1/3 swoich dochodów.

Z czym nam, Polakom kojarzy się Syberia wiadomo. To miejsce zesłań, katorgi, śmierci wielu powstańców, więźniów politycznych. Wspominając o Syberii nie można nie wspomnieć o Benedykcie Dybowskim, polskim badaczu, zesłanym w to miejsce w XIX wieku. Spędził on na Syberii 14 lat, z czego 4 dobrowolnie, m.in. na Kamczatce. Dybowski był wybitnym zoologiem , badaczem natury, sklasyfikował i odkrył mnóstwo nieznanych dotąd zwierząt takich jak sobol kamczacki czy jeleń syberyjski. Sława polskiego uczonego dotarła do wielu krajów Europy.Zmarł w 1930 r. mając 97 lat.


Komentarzy: 2

Timur-Khan
13 luty 2012 (21:57)
Chanat Syberyjski
A gdyby tak Chanat Syberyjski przetrwał ? http://sibir-khanate.org

chanat
23 kwietnia 2015 (08:47)
c
Nie ma takiej opcji!!!!!!!!!
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
Raporty
zobacz również
Birma. Miłość od pierwszego wejrzenia. Wywiad z Michałem Lubiną o jego nowej książce „Birma. Historia państw świata w XX i XXI w.”

O książce "Birma. Historia państw świata w XX i XXI w." oraz o problematyce birmańskiej z Michałem Lubiną rozmawia Roman Husarski.
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".