Z(a)miana. Synagogi w Polsce - wystawa
    wystawa25
2009-01-28
12 stycznia br. w Starym Browarze w Poznaniu, na pierwszym piętrze w Słodowni rozpoczęto wystawę, której głównym tematem jest zmiana sposobu funkcjonowania synagog w Polsce od czasu rozpoczęcia II Wojny Światowej. Wystawa została przygotowana we wrześniu 2007 roku przez Galerię Nizio w Warszawie, przy opracowaniu kuratorskim Doroty Grobelnej i Natalii Romik, a prezentowana jest w Poznaniu w związku z obchodami XII Dnia Judaizmu.

Inspiracją dla kuratorek była poznańska synagoga przy ulicy Stawnej, która w 1940 roku została przebudowana przez nazistów na pływalnię dla żołnierzy Wermachtu. Żołnierzy Wermachtu już nie ma, a miejsce to nadal funkcjonuje w ten sam sposób. Kąpieli zażywają tam Poznaniacy określając budynek słowami „basen w starej synagodze”. Czy oznacza to, że miejsce to już zawsze, niezależnie od obecnego przeznaczenia, będzie funkcjonowało, jako synagoga?

Wystawa prezentowana jest w sali Słodowni, rozległej, cichej i ciepłej, wypełnionej żeliwnymi kolumienkami. Lokalizacja prezentacji jak i jej rozmiar sprawiają, że dodatkowo przemawia do nas cisza i spokój tej przestrzeni, pozwalając niemal natychmiast uchwycić sens pokazywanych fotografii i filmów.

Wystawa ukazuje pięć świątyń, które przedstawione są w swojej dawnej i dzisiejszej postaci. Oprócz poznańskiej synagogi jest ta z Wodzisławia popadająca w ruinę wskutek zaniedbań. Inna w Piotrkowie Trybunalskim funkcjonuje jako czytelnia, natomiast synagoga w Inowrocławiu została przemieniona w sklep ogólnospożywczy. Każda z nich jest prezentowana na starej fotografii, obok której rzutowany jest na ścianę wystawienniczą film pokazujący jej obecne przeznaczenie. Zestawienie starego medium, jakim jest fotografia z obrazem ruchomym, przywołuje inne odległe czy też przeciwstawne porządki: przeszłość - teraźniejszość, pamięć – niepamięć, sacrum – profanum.

Wystawa podejmuje wiele kwestii związanych z funkcjonowaniem pamięci historycznej. Organizatorzy prowokują pewne pytania: czy etyczna jest zamiana funkcji sakralnej, jaką kiedyś pełniły synagogi, na funkcję użytkową? Czy historia mówiąca o eksterminacji narodu żydowskiego wraz z jego dorobkiem kulturowym i duchowym wywołuje we współczesnych ludziach sprzeciw? Czy porusza moralne sumienia? Wiele budynków w Polsce zmienia swoje przeznaczenie. Czy taką z(a)mianę funkcji dawnych synagog powinniśmy akceptować, czy raczej widzieć w niej symbol zapomnienia o dramatycznej przeszłości narodu żydowskiego, z którym dzieliliśmy losy? Czym są te miejsca? Synagogą, synagogą przekształconą na basen, czy po prostu basenem? Pojawiają się pytania o ontologie tych miejsc, bowiem spoczywa na nich ciężar bolesnej przeszłości. Pamięć o dramatycznych wydarzeniach często jest pamięcią wypieraną, niechcianą i trudną do uporządkowania. Być może dlatego los synagog w Polsce wywołuje tak wiele dyskusji. Budynki niegdyś przepojone duchową atmosferą, obecnością Boga, otoczone czcią i w pewnym sensie nietykalne, subtelne i odrębne zostały przekształcone w miejsca konsumpcji, a często po prostu zaniedbane i poddane procesowi niszczenia.

Przygotowanie wystawy było procesem złożonym, gdyż rozpoczynało się od odnalezienia fotografii fasady synagogi, najczęściej wśród mieszkańców miasta, w Państwowej Akademii Nauk lub w Żydowskim Instytucie. Konieczna była również zgoda właścicieli budynków bądź ich administratorów na filmowanie czy przeprowadzenie wywiadu. Z kilkudziesięciu synagog udało się przedstawić pięć. Wystarczają one jednak by w sposób symboliczny przedstawić paradoks i przewrotność historii, której logika czasami bywa niezrozumiała.


Komentarzy: 1

Aldek1944
23 kwietnia 2013 (12:51)
Bzdury Pani wypisuje o Inowrocławiu
Bzdury pani wypisuje,że w Inowrocławiu w synagodze utworzono sklep ogólnospożywczy.Żadna z inowrocławskich synagog nie istnieje od dawna i co najwyżej w Małej Synagodze mieściła się w XIX wieku fabryka cygar.Proszę nie fałszować historii.
  • Dodaj komentarz
  • Tytuł
  • Treść
  • Pseudonim
  • Przepisz kod obrazka
  • Kod obrazka:
Raporty
zobacz również
Zaproszenie: 2. Festiwal Wybieram Wschód!

Partnerstwo Wschodnie to idea znacznie wykraczająca poza deklaracje polityków i umowy handlowe – to narzędzie integracji europejskiej, most łączący Wschód z Zachodem. Wiara w ten wymiar...
[zamknij]W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".